KİTÂBU'L-EŞRÎBE İÇECEKLER BÖLÜMÜ

 

Bâb: Baldan Yapılan Şarap


389- Abdullah b. Yusuf bize anlatarak dedi ki; Mâlik bize İbni Şihâb ez-Zührî'den, o Ebû Seleme b. Abdirrahman'dan, o Âişe'den (r.anhâ) şunu nakletti:
Allah Resûlü'ne (sav) bal şarabının hükmü soruldu. Buyurdu ki: Sarhoş eden her içecek haramdır.[1]

Şerh

Bit kelimesi, özellikle Yemenlilerin içtikleri bir tür bal şarabıdır. Bal şarabının hükmünü soran kişinin adı tespit edilememiş olmasına rağmen Ebû Musa el-Eş'arî olması kuvvetle muhtemeldir. Baldan yapılan şaraba 'Bit", arpa ve mısırdan yapılan şaraba 'mizr' denirdi.
Sarhoş eden her içecek haramdır" ifadesi ile Allah Resulü (sav) alkollü içeceklerle ilgili genel ve kesin hükmü vermiş olmaktadır. Bu konuyla ilgili olarak Allah Resûlü'nden (sav) gelen rivayetler o derece kesin ve güçlüdür ki, sarhoş edici maddelerin haramlığı noktasında en küçük şüpheye mahal bırakmamaktadır. Bazıları nebiz yani üzüm şırasında bulunan illetlerin ve insanı hoş etme ve neşelendirme gibi sonuçların şarap ile aynı olduğunu söyleyerek onu şaraba kıyas etme teşebbüsünde bulunmuşlardır. Bilindiği üzere Allah Resûlü'nün (sav) şıra içtiğine dair sahih rivayetler mevcuttur. Hâlbuki şırayla ilgili olarak bilinmesi gereken, sirkeleşmeden önce içilmesi gerektiğidir. Aksi takdirde mayalanır ve kuşkulu hâle gelir.
Tâbiûndan Abdullah b. el-Mübârek şöyle der: Çoğu sarhoş eden (mayalanmış) nebizin helalliğine dair sahabeden bir tane olsun sahih rivayet ulaşmış değildir. Bu konuda tek istisna İbrahim en-Nehaî'den gelen rivayettir. Onun Abdullah b. Mesûd'a (ra) dayanarak yaptığı rivayetler de sonuç itibarıyla delil teşkil etmez. Çünkü bizzat kendisi, "Çoğu sarhoş edenin azı da haramdır" hadisini rivayet edenlerdendir.
İmam Ahmed'in ifadesiyle "Sarhoş eden her içecek haramdır" hadisi, yirmi tane sahabî tarafından farklı kanalla rivayet edilmiştir.
Abdullah b. el-Mübârek, "Her sarhoş eden haramdır" hadisinin hükmünü mutlak olarak almış ve içecek olmasa da sarhoş eden her şeyin haram olduğu sonucuna varmıştır. Bu durumda afyon, esrar ve benzeri uyuşturucular da bunun hükmüne girmektedir. Diğerleri de uyuşturucu maddelerin tıpkı şarap gibi neşe verici, eğlendirici, alışkanlık, hatta bağımlılık yapıcı olduklarını gözlemleyerek aynı hükme dâhil olduklarını söylemişlerdir.

Hüküm

Ebû Hanîfe'ye göre, yaş üzümden yapılan içkiye "şarap (hamr)", buğday, arpa, darı vb. maddelerden yapılana ise "nebîz" denir. Kendi iradesiyle az veya çok şarap içen kimseye, sarhoş olsun veya olmasın içki cezası uygula-
nır. Nebiz içene ise sarhoş olmadıkça had cezası uygulanmaz.
İslâm ulemâsının çoğunluğuna göre, sarhoşluk veren bütün maddeler şarap hükmündedir. Delil ise yukarıda zikrettiğimiz hadis-i şeriftir.
Hanefîler, Şâfiîlerden bir grup ve Mâlikîlerin çoğuna göre; sarhoş olan kişi, söz ve fiillerinden tam olarak sorumludur; akitleri, ahş-veriş ve boşama gibi işlemleri geçerlidir. Haddi gerektiren bir suç işlediği takdirde ayılınca cezası uygulanır. Bu görüş, "suç suçu meşru kılmaz" prensibine dayanır. Hatta böyle biri suçlan çift işlemiş kabul edilir. Örneğin sarhoşken bir insanı öldürürse iki suç işleniş sayılır.
Bu konuda İbni Teymiye farklı bir fetva vererek sarhoş hâlde suç işleyen kişinin, sarhoşluktan önceki iradesinin araştırılmasını, eğer ayık iken suç işlemeye yönelik niyeti varsa, tam cezanın uygulanmasını, aksi takdirde cezasının hafifletilmesini tavsiye etmiştir.

Ders

Alkol, bütün kötülüklerin anasıdir. İslamiyetin indiği coğrafya, özellikle şarap içmenin çok yaygın olduğu bir bölge olduğu için alkol yasağında birebir 'şarap=hamr' kelimesi zikredilmiş, bilâhare Peygamber efendimiz (sav) esas illetin sarhoşluk ve uyuşturma olduğunda hareketle bütün alkollü ve uyuşturucu içecek ve maddeleri yasaklamıştır. Bu yasağın su götürür bir yanının bulunmadığı açıktır.
Alkol, kişinin iradesini ortadan kaldırması itibarıyla her türlü fenalığın işlenmesine aracı olur. Sarhoş biri, çoğu zaman ne yaptığının farkında olmadığı için bu durumdaki birinin ibadeti de makbul olmaz.
Alkol, bazılarının iddia ettikleri gibi az içildiğinde faydası olan bir madde değildir. Bunlar ancak şeytanın aldatmacalarıdır. Çünkü onun insan vücudu üzerindeki zararları bilini' adamları tarafından defalarca ve ayrıntılı
olarak açıklanmıştır.

 

Bâb: Baldan Yapılan Şarap


390- Ebu'l-Yemân bize anlatarak dedi ki: Şuayb bize ez-Zührî'der Ebû Seleme b. Abdirrahman'dan, o Aişe'den (r.anhâ) şunu nakletti:
Allah Resûlü'ne (sav) bit'in hükmü soruldu. Bit' bal şarabı o. Yemen halkı onu içerdi. Allah Resulü (sav) buyurdu ki: Sarhoş eden her içecek haramdır.[2]

Şerh

Bu hadis-i şerifin şerhi ve hükmü için bir önceki hadise bakınız.


[1] Buharı, vudû/235, eşribe/5157-5158; Müslim, eşribe/3727-3728; Tirmizî, eşribe/1786, 1789; Nesâî, eşribe/5496-5500; Ebû Dâvud, eşribe/3197, 3202; İbn Mâce, eşribe/3377; İbn Hanbel, bakî musnedi'!-Ensâr^22953, 23287, 23511, 23843,24396, 24704; Mâlik, eşribel321; Dârimî, eşribe/2005.
[2] Bkz. 389 no.lu hadis-i şerif.

islam